Palos, które możesz usłyszeć: od soleá do martinete

Czym jest palo

Każdy styl flamenco nazywa się palo: to uznana forma o własnym wzorcu rytmicznym, skali, akordach, budowie zwrotki i regionie pochodzenia. Flamenco ma ich ponad pięćdziesiąt, a tradycyjnie dzieli się je na grupy — od poważnego cante jondo po lżejsze cante chico. W tablao nie usłyszysz ich wszystkich. Usłyszysz garść z nich, a każde ma własny nastrój, tempo i sposób poruszania tancerza.

Compás: puls pod każdym palo

Compás to hiszpańskie słowo oznaczające metrum, a we flamenco nazywa także powtarzający się cykl rytmiczny, któremu podlega każde palo. Wiele palos opiera się na dwunastu taktach, przy czym akcenty rozkładają się inaczej w zależności od palo. Gdy nie gra gitarzysta, compás mogą nieść same palmas, czyli klaskanie. Nie musisz odliczać razem. Wsłuchaj się raczej w moment, w którym klaskanie, gitara i śpiewak spotykają się na tym samym takcie.

Martinete: śpiew bez gitary

Martinetes należą do tonás — pieśni śpiewanych bez akompaniamentu, które tradycyjna flamencologia uznaje za najstarszą zachowaną formę flamenco. Styl przypisuje się romskim kowalom, a w niektórych przedstawieniach scenicznych dodaje się uderzenia młota o kowadło, by go przywołać. Zwrotki często nawiązują do prześladowań, więzienia i kuźni. Pieśni te prawdopodobnie nie były prawdziwymi pieśniami pracy, bo ich śpiewanie wymaga zbyt dużego wysiłku podczas ciężkiej pracy.

Soleá: wolne, poważne palo

Soleá ma dwanaście taktów, towarzyszy jej zwykle jedna gitara i zazwyczaj niesie poważny tekst. Inne palos wywodzą swój compás właśnie z soleá. Historyk Pierre Lefranc przypisuje Merced La Serneta, śpiewaczce z dzielnicy San Miguel w Jerez, odnowienie tradycji soleá wokół emocji.

Seguiriya: ciężar żałoby

Seguiriyas należą do tej samej dwunastotaktowej rodziny co soleá, ale akcenty układają się w innym wzorcu, a puls może wydawać się nieregularny niewprawnemu uchu. Lefranc wymienia Manuela Molinę i El Loco Mateo wśród śpiewaków z San Miguel, którzy ukształtowali tę formę, i opisuje pieśń tej dzielnicy jako skłaniającą się ku mocnemu wyrazowi nagiej żałoby.

Świąteczny finał

Jerez dało flamenco jego najszybsze świąteczne palo – dwunastotaktowy rytm, który biuro turystyczne nazywa najprawdziwszym stylem miasta. Jego początki sytuuje się wśród romskich rodzin Jerez w XIX wieku. Napędza on zakończenie uroczystości w Jerez, z klaskaniem, jaleo i krokami tancerza odpowiadającymi gitarze.

Fandangos, tangos i inne

Fandangos określa się jako bimodalne: wstęp gitarowy utrzymany jest w modusie frygijskim, a śpiew rozwija się w tonacji durowej. Tangos również zalicza się do głównych palos i wykorzystują harmonię frygijską. Program tablao może też obejmować inne palos, więc nieznana nazwa nie jest problemem. Rytm i nastrój podpowiedzą, czy utwór jest wolny i poważny, czy szybki i świąteczny.

Pięć palos w skrócie

Jeśli nazwy się rozmywają, miej w pamięci tę krótką ściągawkę. Każde wykonanie jest inne, więc traktuj ją jak mapę nastrojów, a nie program, i nie martw się, jeśli utwór nie ogłasza swojej nazwy. Rytm i nastrój powiedzą ci wiele, nawet gdy tytuł ci umknie.

• Martinete: śpiew bez akompaniamentu, poważny, związany z kuźnią
• Soleá: dwanaście taktów, jedna gitara, poważny tekst
• Seguiriya: dwanaście taktów, akcenty utrudniające liczenie pulsu
• Świąteczne palo Jerez: szybkie, dwanaście taktów, klaskane i wykrzykiwane
• Fandangos: gitara w modusie frygijskim, śpiew w tonacji durowej

Jak słuchać

Zacznij od głosu, potem dodaj gitarę. Gitarzyści flamenco używają rasgueado — szarpanych wzorów rytmicznych — oraz falsetas, krótkich solowych fraz między zwrotkami. Następnie obserwuj tancerza, którego taniec stóp odpowiada śpiewakowi; techniki gitarowe również artykułują compás, odpowiadają śpiewakowi i dają sygnał tancerzowi. Na koniec posłuchaj palmas, które wszystko spaja. Po godzinie usłyszysz, jak poszczególne elementy rozmawiają ze sobą, nawet jeśli słowa umkną ci uwadze.