Palos die je kunt horen: soleá tot martinete

Wat een palo is

Elke flamencostijl heet een palo: een erkende vorm met een eigen ritmisch patroon, toonaard, akkoorden, versstructuur en thuisregio. Flamenco kent er meer dan vijftig, en ze worden van oudsher ingedeeld in groepen, van de zware cante jondo tot de lichtere cante chico. In een tablao zult u ze niet allemaal horen. U hoort er een handvol, en elk heeft zijn eigen sfeer, tempo en manier waarop de danser beweegt.

Compás: de polsslag onder elke palo

Compás is het Spaanse woord voor maat, en in flamenco verwijst het ook naar de terugkerende ritmische cyclus die elke palo volgt. Veel palos lopen op twaalf tellen, waarbij de accenten per palo anders vallen. Wanneer er geen gitarist speelt, kunnen palmas, het klappen van de handen, de compás alleen dragen. U hoeft niet mee te tellen. Luister in plaats daarvan naar het moment waarop het klappen, de gitaar en de zanger samen op dezelfde tel landen.

Martinete: lied zonder gitaar

Martinetes behoren tot de tonás, liederen die zonder begeleiding worden gezongen en die de traditionele flamencologie beschouwt als de oudst bewaarde vorm van flamenco. De stijl wordt toegeschreven aan Roma-smeden, en in sommige theatershows wordt er een hamer op een aambeeld aan toegevoegd om daaraan te herinneren. De verzen verwijzen vaak naar vervolging, gevangenschap en de smederij. Waarschijnlijk waren het geen echte werkliederen, want ze vergen te veel inspanning om te zingen tijdens zwaar werk.

Soleá: de langzame, ernstige palo

De soleá heeft twaalf tellen, wordt meestal begeleid door één gitaar en draagt doorgaans ernstige teksten. Andere palos hebben hun compás van de soleá afgeleid. Historicus Pierre Lefranc schrijft aan Merced La Serneta, een zangeres uit de San Miguel-buurt van Jerez, de eer toe dat zij de soleá-traditie rond emotie opnieuw heeft gegrondvest.

Seguiriya: het gewicht van verdriet

Seguiriyas behoren tot dezelfde twaalf tellen tellende familie als de soleá, maar de accenten vallen in een ander patroon en de polsslag kan voor een ongeoefend oor onregelmatig lijken. Lefranc noemt Manuel Molina en El Loco Mateo onder de San Miguel-zangers die de vorm hebben gevormd, en beschrijft het lied van die buurt als neigend naar de krachtige uitdrukking van naakt verdriet.

De feestelijke finale

Jerez gaf flamenco zijn snelste feestelijke palo, een ritme van twaalf tellen dat het toeristenbureau de meest authentieke stijl van de stad noemt. De oorsprong ligt bij de Roma-families van Jerez in de 19e eeuw. Het besluit de festiviteiten in Jerez, met klappen, jaleo en de passen van de danser die antwoord geven op de gitaar.

Fandangos, tangos en andere

Fandangos worden beschreven als bimodaal: de gitaarinleiding staat in de Frygische modus, terwijl de zang zich in majeur ontwikkelt. Tangos behoren ook tot de belangrijkste palos en gebruiken Frygische harmonie. Een tablao-programma kan ook andere palos bevatten, dus een naam die u niet herkent is geen probleem. Het ritme en de sfeer vertellen u of een stuk langzaam en serieus is of snel en feestelijk.

De vijf palos in één oogopslag

Als de namen vervagen, houd dan dit korte overzicht in gedachten. Elke voorstelling is anders, beschouw het dus als een kaart van stemmingen, niet als een programma, en maak u geen zorgen als een stuk zijn naam niet aankondigt. Het ritme en de sfeer vertellen u veel, zelfs wanneer de titel u ontgaat.

• Martinete: zang zonder begeleiding, serieus, verbonden met de smederij
• Soleá: twaalf tellen, één gitaar, serieuze teksten
• Seguiriya: twaalf tellen, accenten die de maat moeilijk telbaar maken
• De feestelijke palo van Jerez: snel, twaalf tellen, met klappen en kreten
• Fandangos: gitaar in een Frygische modus, zang in majeur

Hoe u moet luisteren

Begin met de stem, voeg dan de gitaar toe. Flamencogitaristen gebruiken rasgueado, ritmisch aangeslagen patronen, en falsetas, korte solofrasen tussen de coupletten. Let vervolgens op de danseres, wier voetenwerk de zangeres antwoordt; gitaartechnieken articuleren ook de compás, antwoorden de zangeres en geven de danseres haar cue. Luister ten slotte naar de palmas, die alles bijeenhouden. Na een uur hebt u gehoord hoe de onderdelen met elkaar spreken, zelfs als de woorden aan u voorbijgaan.