Εκεί όπου διαμορφώθηκε το φλαμένκο της Χερέθ
Σαντιάγο και Σαν Μιγκέλ: οι συνοικίες της Χερέθ
Οι δύο παλιές συνοικίες που διαμόρφωσαν το φλαμένκο της Χερέθ, πώς αναπτύχθηκαν έξω από τα τείχη και πώς διαφέρουν τα τραγούδια τους, όπως τις περιγράφει ένας ιστορικός.
Κρατήστε θέση στο tablao ↗Δύο συνοικίες έξω από τα τείχη
Η ιστορία του φλαμένκο της Χερέθ συνήθως αφηγείται μέσα από δύο συνοικίες, το Σαντιάγο και το Σαν Μιγκέλ. Ο ιστορικός Pierre Lefranc γράφει ότι στα μέσα του 15ου αιώνα, καθώς η ανακατάληψη της μουσουλμανικής Ισπανίας πλησίαζε στα τελικά της στάδια, η Τριάνα αναπτύχθηκε σημαντικά έξω από τα τείχη της Σεβίλλης, και τρεις παρόμοιες νέες συνοικίες δημιουργήθηκαν στη Χερέθ και στο Κάδιθ. Το Σαν Μιγκέλ και το Σαντιάγο ήταν οι δύο στη Χερέθ. Αιώνες αργότερα, αυτές, μαζί με την Τριάνα και τη Santa María του Κάδιθ, ήταν ανάμεσα στα σημαντικότερα κέντρα πληθυσμού και κουλτούρας των Ρομά στην Ανδαλουσία.
Γιατί εγκαταστάθηκαν εκεί οικογένειες Ρομά
Ο Lefranc θεωρεί εξαιρετικά πιθανό ότι όταν οι ανδαλουσιανές οικογένειες Ρομά εγκατέλειψαν τον νομαδισμό, σε κάποια άγνωστη στιγμή τον 16ο ή 17ο αιώνα, εγκαταστάθηκαν σε αυτές τις εξωτερικές συνοικίες. Οι τειχισμένες πόλεις ήταν κλειστές γι' αυτούς τη νύχτα. Επισημαίνει επίσης στοιχεία πολιτισμικής ανταλλαγής μεταξύ μειονοτήτων των οποίων η θέση στην κοινωνία ήταν αβέβαιη, ανάμεσά τους επαγγελματίες μενεστρέλοι, απόγονοι Αφρικανών σκλάβων και εξισλαμισμένοι μουσουλμάνοι. Οι οικογένειες Ρομά υιοθέτησαν παραδόσεις που έχαναν τα κανάλια μετάδοσής τους, και αυτές μπήκαν στον ιστό αυτού που έγινε το φλαμένκο.
Πού βρίσκεται η κάθε συνοικία
Το San Miguel αναπτύχθηκε στη νότια πλευρά της τειχισμένης πόλης, αντικρίζοντας τον ποταμό Guadalete, ενώ το Santiago αναπτύχθηκε στη βόρεια πλευρά, με άμεση πρόσβαση στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις ανάμεσα στη Rota και τη Lebrija. Ο Lefranc τοποθετεί το Santiago γύρω από την Calle Merced και τα γειτονικά της σοκάκια, και το San Miguel δυτικά της Plaza San Miguel. Οι Ρομά κάτοικοι του San Miguel το αποκαλούν συχνά «Plazuela», τη μικρή πλατεία, την οποία ο ίδιος περιγράφει ως μια πλατεία του νου.
San Miguel: οι ατομικιστές
Ο Lefranc διαπιστώνει ότι το σωρευτικό επίτευγμα του San Miguel κλίνει προς τη σφοδρή έκφραση γυμνού πένθους, με μια νότα εξέγερσης. Ονομάζει τον Manuel Molina, που άφησε όχι λιγότερες από πέντε seguiriyas, και τον El Loco Mateo, που αναπροσανατόλισε τη φόρμα, και πιστώνει στη Merced La Serneta την εκ νέου θεμελίωση της soleá γύρω από το συναίσθημα. Ο Antonio Chacón, αν και μη Ρομά, γεννήθηκε επίσης εκεί. Ο Lefranc αποκαλεί το San Miguel λίκνο ατομικιστών.
Santiago: οι δυναστείες
Η κληρονομιά του Santiago, κατά την αφήγησή του, είναι διαφορετική. Είναι ένα δίκτυο οικογενειών και ένα σύμπλεγμα cantes, όπου το πένθος και εκτονώνεται και ελέγχεται. Ονομάζει τον Paco la Luz και τον José de Paula, καθώς και τις οικογένειες και τους τραγουδιστές Borrico, Terremoto, Sernita, τους Pableras και τους Sorderas, έως τον José Mercé και τον Fernando de la Morena, που ήταν οι τραγουδιστές της δικής του εποχής. Εκεί όπου το San Miguel προσφέρει μια διαδοχή ατομικιστών, λέει, το Santiago παρατάσσει δυναστείες που αντιμετωπίζουν το cante ως οικογενειακό κειμήλιο.
Τα κτήματα και το γιορτινό palo
Ο Lefranc υποστηρίζει ότι μέρος της αντίθεσης έγκειται στη δουλειά. Το San Miguel παρέμεινε περικυκλωμένο από αστικά επαγγέλματα όπως το σιδηρουργείο και το κρεοπωλείο, ενώ από τον 19ο αιώνα, ίσως και νωρίτερα, μεγάλοι γαιοκτήμονες προσλάμβαναν ομάδες Ρομά εργατών οργανωμένες γύρω από οικογένειες ή ακόμη και έναν δρόμο, υπό την επίβλεψη επιστατών που ονομάζονταν manijeros. Το βράδυ και στον κακό καιρό αυτές οι ομάδες κατέφευγαν στο τραγούδι, χωρίς κιθάρες, κυρίως seguiriyas και soleares συν το γρήγορο γιορτινό palo, με λίγες tonás. Η μηχανοποίηση τερμάτισε αυτό τον τρόπο ζωής τη δεκαετία του 1960. Στο γιορτινό τραγούδι διαπιστώνει ότι το Santiago εξαπολύει φαινομενικά ανεξάντλητες ομοβροντίες αυτού του γρήγορου palo, ενώ το San Miguel κλίνει προς μια πιο λιτή εκδοχή για ακρόαση.
Οι συνοικίες σήμερα
Το τουριστικό γραφείο της Jerez προτείνει να περιπλανηθείτε στους δρόμους και τις πλατείες του San Miguel και του Santiago για να κατανοήσετε πώς το flamenco ανήκει στην καθημερινή ζωή της πόλης, και αναφέρει tablaos, tabancos και peñas ως μέρη για να το ακούσετε. Πρόκειται για ζωντανές κατοικημένες συνοικίες και όχι για μουσείο, γι' αυτό περπατήστε ήσυχα.
Από πού προέρχεται αυτό το κείμενο
Το κείμενο σε αυτόν τον οδηγό βασίζεται σε άρθρο του Pierre Lefranc, πρώην καθηγητή αγγλικής λογοτεχνίας σε πανεπιστήμια της Γαλλίας, της Βόρειας Αμερικής και της Αφρικής, του οποίου το ενδιαφέρον για το flamenco ξεκίνησε το 1955. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Flamenco International, και ο συγγραφέας ενημέρωσε την τελευταία παράγραφο και τις πηγές του τον Νοέμβριο του 2007. Αντιμετωπίστε το ως την ανάγνωση ενός μελετητή, θεμελιωμένη στο βιβλίο του για το cante jondo και σε ισπανικές ιστορικές μελέτες, όχι ως την τελευταία λέξη για τη Jerez.
Διαβάζοντας τα ονόματα που θα συναντήσετε
Πολλοί από τους τραγουδιστές που αναφέρει ο Lefranc είναι γνωστοί κυρίως με ψευδώνυμα ή οικογενειακά ονόματα, όπως El Loco Mateo, Borrico, Terremoto ή La Paquera. Το τουριστικό γραφείο καταγράφει αρκετούς από αυτούς ως τα μεγάλα ονόματα της Jerez. Δεν θα χρειαστεί να τους μάθετε για ένα βράδυ, αλλά ο Lefranc αποκαλεί τις οικογένειες και τις γειτονιές τις δύο σταθερές της ζωής του flamenco στη Jerez, κάτι που εξηγεί γιατί τα ονόματα επανέρχονται συνεχώς.
Πηγές